نقد و بررسی دو صنعت عقد و حل در متون بلاغی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

10.22075/jlrs.2021.23254.1901

چکیده

عقد و حلّ از جمله شگردهای مهم و پرکاربرد بدیعی در متون ادب فارسی‌اند که مانند برخی از صنایع دیگر، سیمای روشنی از آن‌دو در متون بلاغی و به‌ویژه بدیع فارسی ترسیم‌نشده‌است. در این پژوهش، ضمن نقد و بررسی رویکردهای گوناگون بلاغیّون به این دو صنعت ادبی، با ذکر شواهدمثال و روش توصیفی تحلیلی، تعریفی دقیق و کامل‌تر از این دو صنعت بدیعی و اقسام آن‌ها ارائه‌می‌شود و تفاوت‌های آن‌دو با برخی صنایع دیگر معلوم‌می‌گردد. در همین راستا کارکردها و جایگاه زیبایی‌شناسانه و پیوند این دو صنعت با نظریّه‌های ادبی معاصر و نیز شرایطی که این دو صنعت را جزو محسّنات بدیعی یا سرقات ادبی قرار‌می‌دهد، تبیین‌می‌شود. نتایج پژوهش حاکی از آن است که صنعت عقد به کلام منظوم و صنعت حلّ به سخن منثور تعلّق‌دارد و در هر دو شیوه، شاعر یا نویسنده با اِعمال تغییرات برجسته در بستر اصلی آیات، احادیث، امثال و اقوال و یا ذکر برخی لغات مشخّص، مشتقّات و معانی آن‌ها درتنسیق کلام خود، به دخل و تصرّف در عبارتِ اخذشده می‌پردازد و با ذکر قراین لفظی یا معنوی و ایجاد تغییرات هنری، سخنش را از شائبة سرقت ادبی مصون‌می‌دارد. صور گوناگون کاربرد این دو صنعت در آثار ادبی، از یک سو موجب ایجاز، تداعی، ابهام و غنای صور خیال شده و از سوی دیگر به سبب الهام‌گرفتن گوینده از آثار پیشین و ایجاد تغییر در آن‌ها برای آفرینش هنری و خلّاق با نظریّاتی چون آشنایی‌زدایی، برجسته‌سازی، بینامتنیّت و بافت‌گردانی پیوند یافته‌است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Critique on the Two Rhetoric Figures of Alteration and Quotation in Rhetorical Texts

نویسنده [English]

  • zeinab rezapour
Department of Persian literature and language , Faculty of Literature and Humanities, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
چکیده [English]

Alteration and quotation are among the most important and widely used rhetorical figures in Persian literary texts, which, like some other figures of speech, have not been clarified in rhetorical and especially novel Persian texts. In this research, while reviewing different approaches of rhetoricians to these two literary figures, by mentioning some examples and adopting a descriptive-analytical method, a more accurate and complete definition of these two innovative figures and their types is presented through which their differences with some other figures are revealed. In this regard, the functions and aesthetic position and the connection of these two figures with contemporary literary theories as well as the conditions that put these two figures among the novelties or plagiarisms are explained. The results of the research indicate that alteration is related to poetry and quotation belongs to prose, and in both techniques, a poet or writer by applying prominent changes in the main context of verses, hadiths, proverbs and sayings or mentioning some specific words, derivatives and their meanings, manipulates the taken phrase in producing texts, and by using ellipsis and making artistic changes, he/she protects his speech from plagiarism. The various forms of application of these two figures in literary works, on the one hand, have caused brevity, association, ambiguity and richness of figurative forms, and on the other hand, due to inspiration of the speaker from previous works and changing them to create artistic and creative works, the figures are linked to the phenomena such as defamiliarization, hyperbole, intertextuality, and contextualization.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rhetorical Texts
  • Alteration
  • Quotation
  • Literary Industries
  • Literary Theories