بازنمودِ نفوذ و تأثیر زبان فارسی در فرهنگ نامه ای عربی-ترکی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سمنان

چکیده

لغت­نامه یا فرهنگ لغت عربى‌ به ترکىِ اختریِ‌ کبیر،‌‌ تألیف «مصلح‌الدین‌ اختری»، افزون بر ارزش­ها و فواید فرهنگ­نامه­ای و با وجود اینکه هیچ­یک از دوسویِ زبان­هایش فارسی نیست، می­تواند نمونه و بستر مطالعاتی خوبی برای نشان دادنِ نفوذ و تأثیر زبان فارسی در میان اهل علم و ادب، لغت­شناسان و عربی‌آموزان ترکِ عثمانی در آسیای صغیر باشد و این­گونه می­تواند ارتباط فرهنگی و زبانی این دو سرزمین کهن و بزرگ را نمایان کند. در این نوشته کوشیده ­شده ­است برخی از تأثیرپذیری­ها و بهره­وری­های این فرهنگ لغت از زبان و ادب فارسی در حوزه لغات، اصطلاحات، اسامی خاص، تاریخ، فرهنگ، دستور زبان، شعر و نثر، بررسی و نمایانده شود.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A representation of Persian language influence over Akhtari-e Kabir (Sihah-e Akhtari), an Arabic–Turkish dictionary

نویسندگان [English]

  • Maqsood Parhizjavan 1
  • Hassan Akbari Beiragh 2
  • Esmat Esmaeili 2
1 Islamic Azad University-Semnan
2 Semnan University
چکیده [English]

Regardless of Its values and advantages as an Encyclopedia, Akhtari-e Kabir or Sihah-e Akhtari Arabic – Turkish  lexicon (or dictionary), by Muslih Al-Din Mustafa  Ibn Shams Al-din Ahmad karehisari Kutahiyyavi (D.968 / 1561) known as Akhtari, Usmani literary, linguist and faqih, Living in the era of Sultan Süleyman Kanûnî's kingdom, can set a good example to demonstrate growth of Persian language influence among the Scholars, philologists and the Usmani Arabic-learning in minor Asia, Despite the fact that this lexicon doesn’t include Persian language. In such a way, it can illuminate the cultural and linguistic relation between the two vast and ancient countries. In this article, I have tried to demonstrate how this lexicon has been benefited and affected by Persian language and literature in terms of vocabulary, expressions, names, dates, culture, grammar, prose and poetry.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Akhtari-e Kabir
  • bilingual lexicon
  • Persian language in minor Asia
-­ اختری، مصلح­الدین ­مصطفی­بن­شمس­الدین ­قره­حصاری­کوتاهیوی (1323هـ­.ق./1284هـ­.ش./ 1905م.)، اختری‌ کبیر (صحاح اختری)، استانبول: مطبعه حاجی­حسین­افندی (چاپ سربی).
- خطیب رهبر، خلیل (1389)، شرح غزلیات سعدی، تهران: نشر مهتاب.
- دهخدا، علی اکبر (1352)، لغت نامه، تهران: نشر امیرکبیر.
- خواجوی کرمانی (1378)، دیوان، به تصحیح حمید مظهری، کرمان: خدمات فرهنگی کرمان.
- ریاحی، محمدامین (۱۳6۹)، زبان و ادب فارسی در قلمرو عثمانی، تهران: پاژنگ.
-  ریاحی، محمدامین (۱۳۴۹)، نفوذ زبان و ادبیات فارسی در قلمرو عثمانی، هنر و مردم، دوره هشتم، شماره ۹2، صفحات 40-46 (این مقاله در بیستم فروردین ماه سال ۱۳۴۹در برنامه «مرزهای دانش» رادیو ایران از سوی دکتر محمدامین ریاحی به صورت سخنرانی نیز ایراد شده است). 
- صفا، ذبیح­الله (1372)، تاریخ ادبیات در ایران، چ9، تهران: فردوس.
- غزلیات شمس (1345)، تصحیح بدیع الزمان فروزانفر، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- قبادیانی، ابومعین (1335)، سفرنامه، به کوشش دکتر دبیر سیاقی، تهران: زوار.
- کلیله و دمنه (1370)، به تصحیح و توضیح مجتبی مینوی، چ9، تهران: دانشگاه تهران.
- لیلی و مجنون (1392)، به تصحیح وحید دستگردی، تهران: نشر زوار.
- مدرسی، فاطمه (1384)، زبان و ادب پارسی در آسیای صغیر، نامه فرهنگستان، سال هفتم، شماره 1.
- منوچهری دامغانی (1387)، دیوان اشعار، به تصحیح محمد دبیر سیاقی، تهران: نشر زوار.
- نرشخی، محمدبن‌جعفر (1351)، تاریخ بخارا، به تصحیح مدرس رضوی، ترجمه احمد بن قبادی، تهران: نشر بنیاد و فرهنگ ایران.
- بوستان سعدی (1392)، تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران: خوارزمی.