مطالعات زبانی و بلاغی

مطالعات زبانی و بلاغی

استخدام حقیقی- مجازی، جلوه‌ای از بلاغت متعالی در نفثة‌المصدور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه لرستان
2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بین‌المللی قزوین
10.22075/jlrs.2025.38237.2695
چکیده
اهل بلاغت در تعریف صنعت استخدام، بیشتر بر ویژگی‌های لفظ مستخدم تمرکز کرده‌اند و آن را دارای دو معنای حقیقی یا مجازی دانسته‌اند که در تناظر با حداقل دو لفظ قرار می‌گیرد و با هر یک از آن‌ها، معنایی دیگرگونه می‌پذیرد که بدون در نظر گرفتن هر دو معنا، جمله دچار نارسایی در معنا و مفهوم می‌شود. پیش از این، در پژوهشی اثبات شده است که بلاغیون از این نکته غفلت کرده‌اند که گاهی دو معنایی که در مقابل لفظ یا عبارت مستخدم قرار می‌گیرند، به شکل ایهامی در یک عبارت یا ترکیب جمع می‌شوند و گونه‌ای از این شگرد بلاغی را می‌سازند که اصطلاحاً «استخدام پرورده» نام دارد. حال در این مقاله به گونۀ دیگری از این صنعت دست یافته‌ایم که در کتاب نفثة‌المصدور به کار رفته است؛ به این صورت که معانی متناظر با لفظ مستخدم، به همان شیوۀ گونۀ قبل، در یک لفظ جمع شده‌اند؛ با این تفاوت که این‌بار معانی حقیقی و استعاری لفظ موردنظر، با معانی مختلف لفظ مستخدم در تقابل قرار می‌گیرند و گونۀ پیچیده‌ای از این صنعت را می‌سازند که آن را «استخدام حقیقی- مجازی» نامیده‌ایم. بدیهی است که به دلیل رعایت ایجاز و فشردگی کلام، ارزش ادبی دو گونۀ استخدام پرورده و استخدام حقیقی- مجازی، نسبت به گونه‌های دیگر این شگرد بیشتر است و سطحی متعالی از علم بلاغت را به مخاطب عرضه می‌کند. در این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی تمامی استخدام‌های حقیقی-مجازی به‌کاررفته در نفثةالمصدور تبیین و تشریح شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Real–Virtual Syllepsis, A Manifestation of Sublime Eloquence in Nafthat al-Masdūr

نویسندگان English

Majid Azizi Habil 1
yaser dalvand 2
1 PhD in Persian Language and Literature from Lorestan University
2 Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
چکیده English

Rhetoricians, in defining the figure of Syllepsis, have primarily focused on the lexical features of the mustakhdem, viewing it as a term possessing two meanings —real or metaphorical— that correspond to at least two other words within the sentence. With each of these, the mustakhdem adopts a distinct interpretation, such that, without accounting for both meanings, the sentence suffers from semantic and conceptual deficiency. In a previous study, it was demonstrated that classical scholars had overlooked a subtle point: at times, the two meanings aligned with the mustakhdem may be intricately interwoven within a single phrase or compound through a form of ambiguity, producing a refined rhetorical device known as “Developed Syllepsis.” In the present article, we have uncovered yet another variation of this figure, exemplified in the prose of Nafthat al-Masḍūr. Here, too, the meanings associated with the mustakhdem converge within a single word; however, in contrast to the previous form, the literal and figurative senses of that word stand in dynamic interplay with the multiple meanings of the mustakhdem itself. This yields a more intricate form of the figure, which we have termed “Real–Figurative Syllepsis.” Naturally, due to the brevity and density of such expressions, both Developed Syllepsis and Real–Figurative Syllepsis possess greater literary value than other types of this figure, offering the reader a higher level of rhetorical sophistication. Using a descriptive–analytical method, this study identifies and explicates all instances of Real–Figurative syllepsis employed in Nafthat al-Masdūr.

کلیدواژه‌ها English

Real&ndash
Virtual Syllepsis, Sublime Eloquence, Nafthat al-Masdūr

مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ
انتشار آنلاین از 26 مهر 1405