آسیب‌شناسی ترانۀ معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران

10.22075/jlrs.2025.36189.2567

چکیده

ترانه، به‌عنوان گونه‌ای بیناهنری و بینارشته‌ای، تابع اصولی است که امروزه در بسیاری از آثار موسیقایی به آن توجه نمی‌شود. غلبۀ روزافزون تجارت و صنعت بر هنر و به‌تبع آن تولید انبوه آثار موسیقایی، بسیاری از ارزش‌ها و قواعد ادبی و موسیقایی ترانه را تحت‌الشعاع خود قرار داده است. توجه افراطی به کمیت به‌جای کیفیت، ترانۀ معاصر را با چالش‌ها و آسیب‌هایی جدی روبه‌رو کرده است. این آسیب‌ها نه‌تنها جایگاه ترانه را متزلزل کرده، بلکه بر ذائقۀ هنری مخاطبان نیز تأثیر منفی گذاشته است. مسئلۀ پژوهش حاضر شناسایی و بررسی شایع‌ترین آسیب‌های ساختاری و محتوایی ترانۀ معاصر و تحلیل زمینه‌های بروز آن‌هاست. داده‌های این پژوهش دربردارندۀ نمونه‌ای منتخب از ترانه‌های مشهور سبک‌های پاپ، سنتی و تلفیقی است که با روش توصیفی- ‌تحلیلی و با بهره‌گیری از تحلیل محتوای کیفی و با نظر به اصول نقد ادبی و مطالعات ترانه از نظر ویژگی‌های ساختاری و محتوایی بررسی و تحلیل شده است. نتایج حاصل از پژوهش، نشان‌دهندۀ 11 نوع آسیب پرتکرار در ساختار و محتوای ترانۀ معاصر است. این آسیب‌ها عبارت‌اند از اختلاط زبان معیار و محاوره، قافیه‌های معیوب تحت عنوان ایطا، شایگان، افعال مثبت و منفی، ردیف به‌جای قافیه و قافیۀ غلط، ضعف تألیف‌هایی چون افتادن واژه و عبارت، به‌ کار بردن تعبیر نادرست، کاربرد نادرست حروف اضافه و جابه‌جایی ارکان جمله، حشو، تقلیل‌ دادن شأن معشوق، جنسیت‌زدگی، استفاده از واژه‌های بیگانه، فقدان پیوستگی ساختاری و محتوایی، خوانش غلط، خوانش سلیقه‌ای و ملودی‌گرایی.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Pathology of Contemporary Song Lyrics

نویسنده [English]

  • Mohammad Sabri
Ph.D. student of Persian Language and Literature, Department of Persian Language & Literature, Kharazmi University, Karaj, Iran
چکیده [English]

Song lyrics, as an interartistic and interdisciplinary genre, follows principles that are often overlooked in many contemporary musical works. The growing dominance of commerce and industry over art, and the subsequent mass production of musical works, have overshadowed many of the literary and musical values and conventions of song lyrics. The excessive focus on quantity over quality has led contemporary lyrics to face serious challenges and flaws. These issues have not only destabilized the position of lyrics but have also negatively influenced the artistic taste of audiences. The present study aims to identify and examine the most common structural and content-related flaws in contemporary lyrics and to analyze the underlying causes of their emergence. The data of this research include a selected sample of popular lyrics from pop, traditional, and fusion styles, analyzed through a descriptive-analytical method, utilizing qualitative content analysis, and considering the principles of literary criticism and lyric studies with regard to structural and thematic features. The findings of the research reveal eleven recurring types of flaws in the structure and content of contemporary Lyrics. These flaws include the mixture of standard and colloquial language, defective rhymes such as redundancy (īṭā) and pleonasm (shaygān), inconsistency between positive and negative verbs, faulty rhyming patterns, weak composition such as omitted words or phrases, inappropriate expressions, incorrect use of prepositions and misplacement of sentence components, redundancy, diminishing the status of the beloved, gender bias, incorporation of foreign words, lack of cohesion and coherence, misinterpretation or arbitrary reading of lyrics, and excessive focus on melody at the expense of lyrical quality.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lyrics
  • Pop Music
  • hybrid Music
  • Pathology
  • Criticism
  • آرش و مسیح (1397). صد ریشتری. آلبوم دریا. تهران: آراد.
  • ابراهیم‌زاده، محسن (1403). دیده‌م که می‌گم. تهران: نوای ناب.
  • ابی (1402). خروش زندگی. تک‌آهنگ. لس‌آنجلس: EMH Productions.
  • احمدوند، مهدی (1403). غلط کردم. تک‌آهنگ. تهران.
  • اشوان (1404). غریبه. تک‌آهنگ. تهران.
  • افشار، آرش (1401). راه و رسم ترانه: راهنمای کاربردی ترانه‌سرایی. چاپ دوم. تهران: نگاه.
  • افشار، آرون (1398). خط‌ونشان. تک‌آهنگ. تهران: آوای فروهر.
  • افشار، قاسم و فرنود (1402). رفته بودی. تک‌آهنگ. تهران: تلنتا رکورد.
  • اقبالی، داریوش (1389). من از تو. آلبوم دنیای این روزای من. لس‌آنجلس: DLM Enterprises.
  • انوشه، حسن (1376). فرهنگنامۀ ادب فارسی. جلد 2. تهران: مؤسسۀ فرهنگی و انتشاراتی دانشنامه.
  • ایمان، اهورا (1387). «واژه‌شناسی شعر». پروندۀ ترانۀ امروز. شعر. شمارۀ 56. صص20-17.
  • باقری، میلاد (1403). شب‌آغوش. تک‌آهنگ. تهران.
  • بابایی، میلاد (1404). چشم سیاه. تک‌آهنگ. تهران: آوای نصر.
  • بمانی، روزبه (1402). تاریک. تک‌آهنگ. تهران: آوای هنر.
  • بهرام، رضا (1400). هوای دل. تک‌آهنگ. تهران: ققنوس.
  • پازل‌بند (1402). آدم و حوا. تک‌آهنگ. تهران.
  • جم، مهراد (1398). شیک‌وپیک. تک‌آهنگ. تهران.
  • چاوشی، محسن (1403). جهان لاغر. تک‌آهنگ. تهران.
  • حامیم (1401). یکیو دارم. تک‌آهنگ. تهران: آراد.
  • حاجی‌پور، شروین (1403). شبونه. تک‌آهنگ. تهران.
  • حسینی‌نژاد، هادی (1396). ترانه‌ای که من می‌شناسم: رساله‌ای دربارۀ ترانه و ترانه‌سرایی. تهران: آنیما.
  • داد، سیما (1385). فرهنگ اصطلاحات ادبی؛ واژه‌نامۀ مفاهیم و اصطلاحات ادبی فارسی و اروپایی به شیوۀ تطبیقی و توضیحی. ویرایش جدید. چاپ سوم. تهران: مروارید.
  • دادرسان، دنیا (1402). کارت ملی. تک‌آهنگ. ملبورن.
  • دارابی، مهدی (1404). تیکه‌تیکه. تک‌آهنگ. تهران: ققنوس.
  • درخشنده، سینا (1398). پا شو بیا. تک‌آهنگ. تهران.
  • درخشنده، سینا (1402). خاطره. آلبوم ستاره. تهران: آوازی نو.
  • دریادل، احسان (1402). بیت. تک‌آهنگ. تهران.
  • دهخدا، علی‌اکبر (1377). لغت‌نامه. زیر نظر محمد معین و سیدجعفر شهیدی. چاپ دوم. تهران: دانشگاه تهران.
  • رشیدی، سمیه (1387). «ترانۀ امروز ایران (نگاهی اجمالی به وضعیت ترانه و شوراهای شعر و ترانۀ کشور)». شعر. شمارۀ 56. صص33-31.
  • رضایی، گرشا (1398). مجرم. تک‌آهنگ. تهران.
  • رضوی، مجید (1400). نگین قلبمی. تک‌آهنگ. تهران: اکسیر نوین.
  • زانکو (1401). مثلاً. تک‌آهنگ. تهران.
  • زد، معین (1402). تن صدات. تک‌آهنگ. تهران: آوای هنر.
  • زمانی، یوسف (1402). مدلته. تک‌آهنگ. تهران.
  • زینلی، ناصر (1403). چشمون سیاه. تک‌آهنگ. تهران.
  • ستین (1402). ای داد بر من، با همراهی اپیکور. آلبوم دنیای عجیب. تورنتو: هارمونی بیتس (Harmony Beats).
  • شارومین (1404). تا کی؟. تک‌آهنگ. تهران: ققنوس.
  • شجریان، محمدرضا (1388). رندان مست. آلبوم رندان مست. تهران: دل‌آواز.
  • شمس قیس، محمد بن قیس (1388). المعجم فی معاییر اشعار العجم. به تصحیح علامه محمد بن عبدالوهاب قزوینی، تصحیح مجدد مدرس رضوی، تصحیح مجدد سیروس شمیسا. تهران: علم.
  • شمیسا، سیروس (1383). عروض و قافیه. چاپ چهاردهم. تهران: دانشگاه پیام نور.
  • شمیسا، سیروس (1393). بیان و معانی. ویراست دوم. چاپ چهارم. تهران: میترا.
  • شمیسا، سیروس (1402). سیر رباعی. تهران: قطره.
  • صادقی، رضا (1402). بیشتر از عشق. تک‌آهنگ. تهران: لیما.
  • صادقی، رضا (1403). قسم. آلبوم برنده. تهران: لیما.
  • صادقی، رضا (1403). کجای قلبمو زدی؟. تک‌آهنگ. تهران.
  • صبری، محمد (1396). «ترانه؛ گونه‌ای ادبی-موسیقایی». مجموعه‌مقالات نهمین همایش ملی پژوهش‌های زبان و ادبیات فارسی. انجمن علمی زبان و ادبیات فارسی ایران و دانشگاه بیرجند. 14-1.
  • طلیسچی، علیرضا (1399). قاف. تک‌آهنگ. تهران.
  • طهماسبی، طغرل (1380). موسیقی در ادبیات. تهران: رهام.
  • طهماسبی، عرفان (1403). هزارویک‌شب. تک‌آهنگ. تهران: آوای هنر.
  • عبدالمالکی، علی (1402). این هوا می‌طلبه. تک‌آهنگ. تهران.
  • عقیلی، سالار (1402). نفس. تک‌آهنگ. تهران.
  • عقیلی، شادمهر (1388). تقدیر. آلبوم تقدیر. لس‌آنجلس: سنچری مدیا رکوردز (Century Media Records).
  • عقیلی، شادمهر (1402). پیش تو. تک‌آهنگ. لس‌آنجلس.
  • فرخ، فرزاد (1402). شاهکار خدا. تک‌آهنگ. تهران: آوازی نو.
  • فرزین، فرزاد (1403). چشمات. تک‌آهنگ. تهران: آوای دوران.
  • قمیشی، سیاوش (1402). می‌ری. تک‌آهنگ. لس‌آنجلس: شرکت ترانه.
  • قنبری، شهیار (1379). دریا در من: گزینۀ ترانه‌ها 1374-1348. چاپ سوم. تهران: جاویدان.
  • کریمی، سعید (1386). مکث در مه: نظریات بنیادین ترانه و ترانه‌سرایی در ایران. کرج: دقایق.
  • کریمی، سعید (1401). مبانی ترانه‌سرایی. چاپ هفتم. تهران: فصل پنجم.
  • کمارجی، علی (1395). بنیاد ترانه: کتاب جامع ترانه‌سرایی. تهران: نیماژ.
  • کمارجی، علی (1396). هنر ترانه‌سرایی. به کوشش ناصر ندیمی. چاپ دوم. تهران: مایا.
  • گلرویی، یغما (1384). مرا به خانه‌ام ببر: ایرج جنتی عطایی (گفت‌وگو، گزینه ترانه، نقد و نظر). چاپ دوم. تهران: دارینوش.
  • گلرویی، یغما (1391). رانندگی در مستی: گفت‌وگو، گزینۀ ترانه، از نگاه دیگران. آلمان: زخمه.
  • ماکان‌بند (1401). حالا که اومدی. تک‌آهنگ. تهران: آوازی نو.
  • ماکان‌بند (1402). قول بده. تک‌آهنگ. تهران: آوازی نو.
  • محمدپور، محمدامین؛ باباصفری، علی‌اصغر (1402). سیری در ترانه‌سرایی فارسی: از آغاز تا امروز. تهران: مروارید.
  • مظفری، شهاب (1399). شناسنامه. تک‌آهنگ. تهران: آراد.
  • موسوی میرکلایی، سید مهدی (1394). پیله‌های شیشه‌ای: تاریخ تحلیلی ترانۀ فارسی (بررسی جریان‌ها، انواع ترانه، گزیدۀ ترانۀ پس از انقلاب). مشهد: بوتیمار.
  • میرصادقی، میمنت (1376). واژه‌نامۀ هنری شاعری: فرهنگ تفصیلی اصطلاحات فن شعر و سبک‌ها و مکتب‌های آن. چاپ دوم همراه با افزوده‌ها. تهران: کتاب مهناز.
  • ناظری، سیاوش (1386). رو رو که نه‌ای عاشق. آلبوم رقص و آتش. تهران: نهاله رودکی.
  • ناظری، شهرام (1404). عمو نوروز. تک‌آهنگ. تهران: فیدیبو.
  • نواب، نیاز (1394). باده. آلبوم حافظ. پاریس.
  • نواب، نیاز (1394). بلبل. آلبوم حافظ. پاریس.
  • هایده (1355). سوغاتی. آلبوم شمارۀ تهران: شرکت آرگامان.
  • همایون، حامد (1402). منو نگاه کن. تک‌آهنگ. تهران: ترانۀ شرقی.
  • همایی، جلال‌الدین (1389). فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: اهورا.
  • هیراد، حمید (1400). کنارم باش. تک‌آهنگ. تهران: آوازی نو.
  • یداللهی، افشین (1397). جنون منطقی (مجموعۀ ترانه‌ها)؛ پیوست: دستور خط زبان گفتار فارسی (ترانه و نثر). چاپ هفتم. تهران: نگاه.
  • یگانه، محسن (1398). موهات. تک‌آهنگ. تهران.
  • Brewster, Scott (2009). Lyric. London: Routledge.
  • Patisson, Pat (1991). Songwriting: Essential Guide to Lyric Form and Structure: Tools and Techniques for Writing Better Lyrics. Boston: Berklee Press.
  • Perricone, Jack (2018). Great Songwriting Techniques. New York: Oxford University Press.
  • Oxford Dictionary of English (2010). Edit by Angus Stevenson Third edition. Oxford: University Press.