تبیین مولفه‌های بلاغت ارسطویی در داستان زال و رودابة شاهنامة فردوسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه بوعلی سینا، همدان

2 عضو هیات علمی وزارت علوم تحقیقات وفن آوری

10.22075/jlrs.2019.18066.1515

چکیده

ارسطو بلاغت را هنر کشف و کاربرد عواملی می‌دانست که برای اقناع و ترغیب مخاطب مفید واقع شود و برای فن خطابه و فرایند اقناع(رتوریک)، قائل به رعایت سه اصل اتوس(وجاهت متکلم) و پاتوس(شورانگیزی در مخاطب) و لوگوس(استدلال منطقی) در جنب التزام به مناسبت و اقتضای حال مخاطب بود. بنا به اصل اتوس، کلام سخنور می‌باید بیانگر شخصیت و مکانت و علم او باشد تا مخاطب را وادار به استماع و توجه نماید. بنا براصل دوم، سخنور با بهره‌گیری از انواع شگردهای بیانی احساسات و عواطف شنونده را هدف قرار می‌دهد و او را متاثر می‌کند. ضلع سوم بلاغت ارسطویی یعنی لوگوس، به ارائة برهان و استدلال (استقرایی یا استنتاجی) مربوط می‌شود. بر این اساس، خطابه و کلامی به هدف اصلی خود؛ یعنی اقناع شنونده نائل می‌شود که بهره‌گیری مناسبی از این سه اصل در اثنای کلام داشته باشد. اصول بلاغت ارسطویی جهان‌شمول است و می‌توان در شاهکارهای ادبی فارسی به ویژه شاهنامة فردوسی، مصادیق آن را شناسایی و تبیین کرد. دقت نظر در مجادلات کلامی داستان‌های شاهنامه به ویژه در داستان زال و رودابه که یکی از عالی‌ترین بخش‌های این کتاب به لحاظ بلاغی است؛ حاکی از آن است که اصول بلاغت ارسطویی در شاهنامه قابل بررسی و واکاوی است ومصادیق آن را می‌توان در بخش های مختلف داستان‌‌های شاهنامه مشخص وتبیین کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Explaining of Aristotle's rhetorical components in the story of Zal and Roodabeh of Ferdowsi's Shahnameh

نویسندگان [English]

  • mohammad taheri 1
  • hamid Aghajani 2
1 Department of Persian Language and Literature, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan
2 Member of the faculty of the Ministry of Science and Research and Technology
چکیده [English]

Aristotle considered rhetoric the art of discovering and applying the factors that were useful in persuading the audience, and for rhetoric process, which must be respected in accordance with the requirements of the audience. According to Ethos, the speeches of a speaker should express his personality and his knowledge to compel the audience to listen to him. According to the second element, Pathos the speaker uses a variety of expressions to target the feelings and emotions of the listener and affects him. The third side of Aristotle's rhetoric, Logos, relates to argumentation (inductive or inferential). Accordingly, when a speech reaches its main goal, that is, the listener's conviction that these three principles are fully complied with. The principles of Aristotelian rhetoric are universal and can be identified and explained in Persian literary masterpieces, especially the Ferdowsi Shahnameh. If we look at the verbal controversies of the stories of Shahnameh, especially in the story of Zal and Roodabeh, which is one of the most outstanding stories of Shahnameh,This fact shows that the principles of the Aristotelian rhetoric can be studied and explored in the Stories Shahnameh .

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rhetoric
  • Aristotle
  • Ferdowsi's Shahnameh
  • Zal story