دانشگاه سمنان مطالعات زبانی و بلاغی 2008-9570 16 41 2025 09 23 An Analysis of Abolfazl Zarūyi Nasrābād’s Satirical Ghazal "Self-Censorship" Based on Michael Riffaterre’s Semiotic Theory نقد غزل طنز «خودسانسوری» ابوالفضل زرویی نصرآباد با رویکرد نشانه‌شناسی ریفاتر 1 28 9861 10.22075/jlrs.2025.37300.2631 FA شیرزاد طایفی دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران. صابر قدیمی دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران. Journal Article 2025 03 06 Abolfazl Zarūyi Nasrābād, a contemporary satirist, endeavors to mirror and critique social, cultural, and political issues in his works while fostering deeper public awareness. This qualitative research, utilizing Michael Riffaterre’s semiotic theory, analyzes Zarūyi Nasrābād’s satirical ghazal to explore his approach to uncovering hidden meanings in this text. Through heuristic and retroactive readings, the study identifies semantic and conceptual structures in the ghazal "Self-Censorship." The analysis reveals that Zarūyi Nasrābād critiques issues such as injustice, poverty, discrimination, and hypocrisy using satire. Three interrelated descriptive systems—"the suffering individual," "the tyrannical oppressor," and "social justice"—are connected through linguistic elements, enabling a systematic reflection of socio-economic anomalies. The core matrix of "Self-Censorship," i.e. the necessity of satirical critique to reduce injustice and social despair, underscores Zarūyi Nasrābād’s critical perspective, for which he employs satire as a means of expressing protest and raising social awakening. The use of satirical devices deepens critiques, enhances audience engagement, and ultimately transforms satire into an instrument of social reform. ابوالفضل زرویی نصرآباد، طنزپرداز معاصر، با آثار خود کوشیده است ضمن بازتاب و نقد مسائل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، مخاطب را به تأمل و آگاهی اجتماعی بیشتر سوق دهد. این جستار به روش تحلیل کیفی و با بهره گیری از نظریۀ نشانه‌شناسی مایکل ریفاتر، به نقد غزل طنزی از زرویی نصرآباد پرداخته و رویکرد او را در فهم عمق معانی و دلالت‌های نهفته در طنز او نشان داده است. ضمن اینکه کوشش کرده ایم از خوانش‌های اکتشافی و پس‌کنشانه به ساختارهای معنایی و مفهومی غزل خودسانسوری دست یابیم. تحلیل‌های انجام‌شده از انباشت‌ها و منظومه‌های توصیفی در این اثر طنز زرویی نصرآباد نشان می‌دهد که او با بهره‌ گیری از زبان طنز، مسائلی همچون بی‌عدالتی، فقر، تبعیض و ریاکاری را نقد کرده است. سه منظومۀ توصیفی اصلی، حول «فرد دردمند»، «ظالم قلدر» و «عدالت» شکل گرفته و از طریق عناصر زبانی، به هم پیوند خورده‌اند. این ساختار به زرویی نصرآباد اجازه داده است تا به‌گونه‌ای نظام‌مند، ناهنجاری‌های اجتماعی و اقتصادی جامعه را منعکس کند. ماتریس اصلی (غزل طنز خودسانسوری)، یعنی ضرورت بیان نقد طنزآمیز برای کاهش بی‌عدالتی و یأس اجتماعی، بیانگر دیدگاه انتقادی او است که از طنز به‌عنوان ابزاری برای بیان اعتراض و آگاهی‌بخشی اجتماعی استفاده کرده است. تمهیدات طنزآمیز در این غزل منجر به تعمیق انتقادات و تأثیرگذاری بیشتر بر مخاطب می‌شود و طنز او را به ابزاری برای اصلاح اجتماعی تبدیل می‌کند.

https://rhetorical.semnan.ac.ir/article_9861_cfbe9fa2d3cca10a19f8e2ee7d91b3d8.pdf

دانشگاه سمنان مطالعات زبانی و بلاغی 2008-9570 16 41 2025 09 23 From Symbolism to Metaphysics: Birds in Ibn Arabi’s Thought از نمادپردازی تا متافیزیک پرندگان در اندیشه ابن‌عربی 29 60 9527 10.22075/jlrs.2025.36322.2575 FA الهام رضوانی مقدم پژوهشگر پسا دکتری تصوف و عرفان اسلامی دانشگاه سمنان، مدرس دانشگاه سمنان، گروه ادیان و عرفان، سمنان، ایران. قدرت الله خیاطیان استاد گروه ادیان و عرفان، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران (نویسنده مسئول) Journal Article 2024 12 23 The symbols employed by Ibn Arabi serve as valuable repositories of truths and knowledge, which he utilizes in both complex and hidden forms, as well as in clear and comprehensible ways. This study explores the symbolism of birds in Ibn Arabi's thought and its connection to his mystical metaphysics. The imagery of birds and flight has long symbolized the ascent of the human spirit to a transcendent reality. Ibn Arabi considers the tree as a symbol of perfect human (insan-e-kamel) with its branches and leaves representing birds such as dove, eagle, anqa (mythical bird in arabic mythology), and raven. Accordingly, dove symbolizes the Sacred Book, Quran (loh-e-mahfūz/kitab-e-mobin); eagle represents the original and supreme pen (ghalame-aval/ghalam-e-owlā); anqa is recognized as a symbol of dust (habā) and hyle; and raven is identified as a symbol of the Universal Body. These symbols reflect the manifestations of human spirit and the quest for absolute truth. In Ibn Arabi's metaphysics, they acquire a deeper meaning as various manifestations of existence. Ultimately, this symbolism points to a cosmic union that signifies the interconnectedness of different elements of the universe and the profound bond among beings. This research, conducted through a descriptive-analytical method, reveals that the symbols of birds in Ibn Arabi's works not only express profound mystical concepts but also assist us in achieving a better understanding of the truth of existence and the spiritual relationships within the cosmos, leading to a deeper comprehension of Ibn Arabi's metaphysics. نمادهایی که ابن‌عربی از آنان بهره می‌برد، به مثابه گنجینه‌های باارزشی از حقایق و معارف‌اند که وی، آن‌ها را به شکل پیچیده و پنهان یا آشکار و قابل‌فهم به‌کار برده است. پژوهش حاضر، به نمادپردازی پرندگان در اندیشه ابن‌عربی و ارتباط آن با متافیزیک عرفانی وی می‌پردازد. تصویر پرندگان و پرواز از دیرباز، نماد عروج روح انسان به امری متعالی بوده است. ابن‌عربی، درخت را نماد «انسان کامل» دانسته و شاخ و برگ‌های آن را پرندگانی چون ورقاء، عقاب، عنقا و غراب معرفی کرده است. ورقاء، «لوح محفوظ» و «کتاب مبین» است؛ عقاب، نمایانگر «قلم اول» و «قلم اعلی»؛ عنقا، به‌عنوان نماد «هباء» و «هیولی» و غراب، نمادی از «جسم کلی» شناخته می‌شود. این نمادها، به تجلّیات روح انسانی و جستجوی حقیقت مطلق می‌پردازند و در متافیزیک ابن‌عربی، به‌عنوان تجلّیات مختلف وجود، معنای عمیق‌تری می‌یابند و درنهایت در این نمادپردازی، نکاح کیهانی به اتحاد عناصر مختلف جهان و پیوند عمیق میان موجودات اشاره‌دارد. این پژوهش، که به روش توصیفی -‌تحلیلی، انجام گرفته است، بیان می‌کند که نمادهای پرندگان در آثار ابن‌عربی، نه‌تنها نمایانگر مفاهیم والای عرفانی‌اند، بلکه به ما کمک می‌کنند تا به درک بهتری از حقیقت وجود و روابط معنوی در عالم هستی دست یابیم و به شناختی عمیق از متافیزیک ابن‌عربی نائل شویم.

https://rhetorical.semnan.ac.ir/article_9527_399062019b9bc2c290a97a4c90833c98.pdf

دانشگاه سمنان مطالعات زبانی و بلاغی 2008-9570 16 41 2025 09 23 An Investigation of Semantic Network of Spatial Postposition dʒǝ in Gilaki Dialect of Rasht بررسی شبکه معنایی حرف‌ اضافه مکانی پسین جه در گویش گیلکی رشت 61 106 9869 10.22075/jlrs.2025.35997.2559 FA مریم سادات فیاضی دانشیار زبان‌شناسی، مرکز اسناد فرهنگی آسیا، گروه مطالعات شرق آسیا، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران. Journal Article 2024 11 19 The current article intends to systematically analyze the spatial postposition dʒǝ in Gilaki, one of the north-western groups of Iranian languages. The study is conducted within the framework of cognitive linguistics in which lexical items are typically polysemous. A lexeme’s meaning comprises a network of related senses, some being schematic relative to others, and some constituting metaphorical extensions vis-à-vis more prototypical values. Therefore, the article not only proposes to present prototypical and peripheral senses of Gilaki adposition dʒǝ but also draw various schematic images for it. The data of the research are gathered synchronically from contemporary Gilaki utterances, specifically the Guil-ə Ghessə (2023) podcasts and short stories published in Gileəvā (1992-1993), and are analyzed qualitatively through sufficient linguistic evidence in the form of oral and written Gilaki examples. The scope of the study is limited to Gilaki dialect of Rasht. The systematic polysemous network of the postposition refers to the meanings such as source, category, movement, containment, possession, state, decrease, comparison, causation, and source of information, all of which exhibit traces of the source concept. Therefore, source is introduced as the prototypical meaning of the postposition dӡǝ. The findings also indicate that the structuring of these meaning is governed by metaphor and spatial image schemas. This semantic configuration forms a radial network for this adposition. مقالة حاضر بر آن است تا به بررسی نظام‌مند حرف‌اضافة پسین جه به معنی از در گویش گیلکی رشت، یکی از زبان‌های ایرانی گروه شمال غربی بپردازد. پژوهش در چارچوب زبان‌شناسی شناختی به سامان رسیده که در آن اقلام واژگانی معمولاً چندمعنا هستند و معنای واژه متشکل است از شبکه‌ای از معانی مرتبط که برخی به‌صورت طرح‌واره‌ای به یکدیگر مربوط می‌شوند و بعضی از معانی نتیجة بسط استعاری پیش‌نمونی هستند. داده‌های پژوهش حاضر به‌صورت هم‌زمانی از پاره‌گفتارهای گیلکی معاصر و به‌طور مشخص گویش گیلکی رشت از مجموعه پادکست‌های گیله‌قصه (1403) و داستان‌های نشریة گیله‌وا (1371-1372) گردآوری شده است و به روش کیفی و با استفاده از شواهد زبانی کافی در قالب مثال‌های شفاهی و نوشتاری گیلکی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. قلمرو پژوهش به گیلکی رشت محدو د می‌شودد. شبکة چندمعنایی نظام‌مند این حرف‌اضافه، بر معانیِ خاستگاه، مقوله، حرکت، ظرف، مالکیت، وضعیت، کاهش، مقایسه، سبب و منبع اطلاعات دلالت می‌کند که در جملگی آنها رگه‌هایی از مفهوم خاستگاه دیده می‌شود؛ ازاین‌رو، خاستگاه به‌عنوان معنای پیش‌نمونی حرف‌اضافة جه معرفی شده است. همچنین نتایج از سامان‌یافتگی پیکیربندی این معانی از طریق استعاره و طرح‌واره‌های مکانی حکایت دارد؛ این ساختار معنایی به صورت شعاعی حول هستة مرکزیِ خاستگاه شکل می‌گیرد و نماینگر وجود شبکه‌‌ای از چندمعنایی نظام‌مند در این حرف‌اضافه است.

https://rhetorical.semnan.ac.ir/article_9869_370e9dbdd9ad3ee7c94455e886646942.pdf

دانشگاه سمنان مطالعات زبانی و بلاغی 2008-9570 16 41 2025 09 23 A Study of External music and its characteristics in the Poetry of Zhāleh Isfahāni بررسی موسیقی بیرونی و ویژگی‌های آن در اشعار ژاله اصفهانی 107 156 9887 10.22075/jlrs.2024.33076.2413 FA داود محمدی استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. Journal Article 2024 01 22 One of the fundamental elements of poetry is musicality, which has always maintained a strong and inseparable connection with poetic expression. The most immediate and prominent manifestation of this musicality is external rhythm, or prosodic metre, traditionally referred to as arūz. Zhāleh Isfahāni, a relatively lesser-known contemporary Iranian poet, demonstrates a remarkable and nuanced use of external rhythm in both her classical and Nimā’ī (modern) poems. A comprehensive study of her collected works reveals that, in her classical poetry, she employs 23 metrical patterns derived from nine classical Persian metres: ramal, hazaj, rajaz, mutaqārib, muzāre, mujtath, munsareḥ, khafīf, and sarī’. In her Nimā’ī poems, she adds the metre mutadārik to the previous ones, resulting in the use of ten distinct metrical bases. Among her classical poems, muzāre and mujtath are the most frequently used, while mujtath and hazaj dominate in her Nimā’ī verse. Isfahāni carefully harmonizes rhythm with content, often opting for smooth and flowing metres, commonly referred to as joybāri (stream-like). Many of her Nimā’ī poems exhibit uniform line lengths and equal numbers of metrical feet (arkān), usually not exceeding four per line, and with only a small number of single-foot lines. In metrically consistent Nimā’ī poems, she avoids monotony or transformation into baḥr-e ṭawīl (long classical poetry sans equal lines and stanzas) by skillfully using tercets for line endings. However, in some cases, improper line division and misplacement of hemistichs lead to occasional rhythmic irregularities, which could have been due to typesetting and layout. Her oeuvre also includes two examples of dual-metre poems, where verses shift between different metrical patterns. یکی از عناصر مهم و سازندة شعر، موسیقی است که همواره پیوندی استوار و ناگسستنی با آن داشته است. نخستین و بارزترین جلوة موسیقی در شعر، موسیقی بیرونی یا همان وزن عروضی است. ژاله اصفهانی ازجمله شاعران کمترشناخته‌شدة معاصر است که موسیقی بیرونی در شعر او اعم از سنّتی و نیمایی، از اهمیت و ویژگی‌های ممتازی برخودار است. با مطالعة مجموعة کامل اشعار ژاله می‌توان دریافت که او در اشعار سنّتی خود در مجموع ٢٣ وزن منشعب از ٩ بحر عروضی رمل، هزج، رجز، متقارب، مضارع، مجتث، منسرح، خفیف و سریع را به کار گرفته و در اشعار نیمایی نیز با افزودن بحر متدارک به بحر‌های پیشین از ١٠ بحر عروضی استفاده کرده است. در اشعار سنّتی، بحرهای مضارع و مجتث و در اشعار نیمایی بحرهای مجتث و هزج بیشترین کاربرد را دارند. هماهنگی میان وزن و محتوا در اشعار ژاله رعایت شده و او بیشتر از اوزان ملایم و روان یا به اصطلاح جویباری بهره برده است. در بسیاری از اشعار نیمایی شاعر، یکسانی طول مصرع‌ها و تساوی در تعداد ارکان عروضی دیده می‌شود؛ همچنین تعداد ارکان در مصرع معمولاً از مرز چهار رکن فراتر نرفته و تعداد مصرع‌‌های تکرکنی نیز بسیار اندک است. در وزن‌های متفقالارکان در شعر نیمایی، ژاله با بهره‌گیری مناسب از امکانات سه‌گانه‌، جهت پایان‌بندی مصرع‌ها، مانع از تبدیل شدن شعر به بحر طویل شده است. سطربندی درست و چینش قاعده‌مند مصرع‌ها در اشعار ژاله گاهی رعایت نشده که همین امر موجب خروج از هنجار وزنی در بخش‌های جداشده از یک مصرع گردیده است. از شعرهای دو وزنی که برخی از مصرع‌ها و ابیات آن در یک وزن و برخی دیگر در وزن دیگر هستند نیز دو نمونه در اشعار ژاله وجود دارد.

https://rhetorical.semnan.ac.ir/article_9887_96bdee9eba4a526adbc4c730ad80d18a.pdf

دانشگاه سمنان مطالعات زبانی و بلاغی 2008-9570 16 41 2025 09 23 Genealogy of Mega-metaphors of Disease and Treatment in Traditional, Modern and, Folk Medicine vs. Narrative Texts تبارشناسی کلان‌استعاره‌های حوزۀ بیماری و درمان در طب سنتی، طب مدرن، طب عامیانه و متون روایی 157 182 9892 10.22075/jlrs.2025.35801.2552 FA شایسته سادات موسوی استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه گیلان، رشت، ایران (نویسنده مسئول) محمود رحیمی استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. Journal Article 2024 11 04 The theory of cognitive metaphor is the product of the modern cognitive linguistic approach to metaphor. This research investigates the connection between cognitive and conceptual metaphors and historical paradigms. Accordingly, metaphors of illness and treatment have been chosen as the target samples to argue that as historical developments have resulted in the transformation of historical paradigms as well as cognitive mega-metaphors. In this research, four domains, 1) traditional medicine, 2) modern medicine, 3) folk medicine and 4) anecdotes related to illness and treatment have been observed. Using a genealogical method, this research shows that the dominance of humoral approach over traditional medicine creates the macro-metaphor of "disease as an imbalance" and "treatment as a return to balance". In modern medicine, the focus on fatal factors such as microbes, viruses, cancer cells along with human capability in coping with diseases, creates the metaphor of "disease as war" and "treatment as victory". As the main paradigm in folk beliefs, spiritualism shapes the metaphor of "disease as evil spirit/possession" and "treatment as rescue and release" in folk medicine. But the anecdotes related to illness and treatment in narrative texts are influenced by the paradigm of persuasion, which is completely different from conventional medical paradigms. The nature of persuasion and fantasy result in the construction of metaphors such as "illness as punishment", "treatment as reward" and "medicine as creativity". نظریۀ استعاره های شناختی، محصولِ نگاهِ نوین زبانشناسی شناختی به استعاره است. وابستگی استعارههای شناختی و اندیشگانی به پارادایم های تاریخی موضوعی است که در این تحقیق بررسی شده است. استعاره های حوزۀ بیماری و درمان، برای نمونه، برگزیده شده و با شواهد حاضر نشان داده خواهد شد که تحولات تاریخی، موجب تغییر در پارادیم های تاریخی و به‌تبع آن، تحول کلان استعاره های شناختی می گردند. در این تحقیق، چهار حوزه 1) طب سنتی، 2) طب مدرن، 3) طب عامیانه و 4) حکایات مربوط به بیماری و درمان، در متون روایی بررسی شده است. بررسی ما که با روش تبارشناسانه انجام می گیرد، نشان می دهد که استیلای رویکرد اخلاطی بر طب سنتی، کلان استعارۀ «بیماری به‌مثابۀ عدم تعادل» و «درمان به‌مثابۀ بازگشت به تعادل» را می سازد. در طب مدرن، تمرکز بر عوامل کشنده، مثل میکروب ها، ویروس ها، سلول های سرطانی و همچنین توانمندی انسان ها در رویایی با بیماری ها، ساختِ استعارۀ «بیماری به‌مثابۀ جنگ» و «درمان به‌مثابۀ پیروزی» را میسر می سازد. روحانگاری، به‌عنوان اصلی ترین پارادیم در باورهای عامیانه استعارۀ «بیماری به‌مثابۀ روح پلید/ تسخیر» و «درمان به‌مثابۀ نجات و رهایی» را در طب عامیانه می سازد؛ اما حکایات مربوط به بیماری و درمان، در متون روایی، از پارادایم اقناع، تأثیر می پذیرند که با پارادایم های مرسوم پزشکی به کلی متفاوت است. ماهیت اقناعی و خیال انگیزی، ساخت استعاره هایی همچون «بیماری به‌مثابۀ عقوبت»، «درمان به‌مثابۀ پاداش» و «طبابت به‌مثابۀ خلاقیت» را موجب می شود.

https://rhetorical.semnan.ac.ir/article_9892_0edd2ce790a01d7f5e973a35ba327292.pdf

دانشگاه سمنان مطالعات زبانی و بلاغی 2008-9570 16 41 2025 09 23 Critical Analysis of ambiguity in Dasht-e-Biyāzi’s Badā'i' al-Sanā'i تحلیل انتقادی ایهام در بدایع‌الصنایع دشت بیاضی 183 214 9903 10.22075/jlrs.2025.36401.2577 FA حمیدرضا خوارزمی دانشیار بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. سید امیر جهادی حسینی دانشیار بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران (نویسنده مسئول) Journal Article 2025 01 01 One of the most remarkable literary devices for conveying ideas and mental images in both poetry and prose is ambiguity (īhām), which has examined and analyzed by rhetoricians as a speech ornament. It is necessary to look for the origins and underpinnings of each author's unique perspective on this literary device in Arabic rhetorical texts. Fasīhī Heravī, one of the writers of the 9th century AH, also renowned as Dasht-e-Biyāzi, explores this device from a variety of angles in seven sections in his book, Badā'i' al-Sanā'i (Wonders of the Arts). He has tried to dissect and define ambiguity by using examples from Persian poets of the 7th and 8th centuries, including Salmān Sāvoji, Kamāl Khajandi, Khawaju Kermāni, Hāfiz Shirāzi, and others. In addition, some of his examples are not found in earlier works on rhetoric. It can be argued that the aforementioned writer has the most comprehensive viewpoint on this topic. The present authors compared the opinions of rhetoricians prior to Dasht-e-Biyāzi in both Persian and Arabic in an effort to determine what innovations exist in this writer's perspective as well as the similarities and differences between his approach to this device and the works of earlier rhetoricians. The findings show that Dasht-e-Biyāzi's methodology and approach, along with the treatment of ambiguity, constitute a novel style for which there is no precedent in earlier Arabic or Persian rhetorical texts. Dasht-e-Biyāzi clearly outperforms rhetorical works created in the Persian language before him because he dissects ambiguity from a variety of perspectives and offers examples from Persian poetry in six sections. یکی از شگردهای شگفتانگیز شاعرانه در بیان مفاهیم و تصویرهای ذهنی اعم از نظم یا نثر، ایهام است که در بین بلاغیون به‌عنوان زینتبخش کلام مورد بحث و تحلیل قرار گرفته است. هر کدام از نویسندگان، از دیدگاهی به این صنعت ادبی نگریستهاند. ریشه و پایه این نگرش را باید در کتاب‌های بلاغی عربی جستوجو کرد. یکی از نویسندگان قرن نهم هجری، به نام فصیحی هروی مشهور به دشت بیاضی، اثری به نام بدایع الصنایع پدید آورده است که از دیدگاههای گوناگون در هفت بخش به این صنعت نگریسته است و نه‌تنها نمیتوان ردّی از مثالهای او در کتب بلاغت پیشین جست، بلکه سعی کرده است با ذکر مثالهای فارسی از شاعران قرن هفتم و هشتم به‌خصوص سلمان ساوجی، کمال خجندی، خواجوی کرمانی، حافظ شیرازی و... به تشریح و تعریف ایهام بپردازد. میتوان ادعا کرد که کاملترین دیدگاه در این زمینه مربوط به نویسندۀ یادشده است و نگارندگان ضمن مقایسۀ دیدگاه بلاغیون قبل از دشت بیاضی، اعم از فارسی و عربی، در پی پاسخ به این پرسش بودهاند که تفاوت و شباهت نگرش نویسنده به این صنعت در مقایسه با آثار بلاغی متقدم چه بوده است و چه نوآوری‌هایی در دیدگاه او وجود داشته است. نتایج به‌دست‌آمده بیانگر این است که روش و نگرش دشت بیاضی و طرح بحث ایهام، شیوۀ جدیدی است که در کتب متقدم، چه عربی و چه پارسی، نمونهای ندارد. نویسنده در شش بخش از جهات گوناگون، ایهام را تحلیل و تجزیه کرده است و مثالهایی از شعر پارسی برای آن می‌آورد که از این جهت بر کتب بلاغی تألیفی پیش از خود در زبان فارسی برتری محسوسی دارد.

https://rhetorical.semnan.ac.ir/article_9903_04dea9e5eb6da80b750bab549c637dc9.pdf

دانشگاه سمنان مطالعات زبانی و بلاغی 2008-9570 16 41 2025 09 23 Metaphorical Extension in Īhām-e-Tanāsob as the Dominant Stylistic Feature in Hāfiz’ Poetry: A Lexical Semantic Analysis within a Cognitive Approach بسط استعاری در ایهام‌تناسب به‌عنوان سبک غالب حافظ (تحلیلی در معنی‌شناسی واژگانی با رویکرد شناختی) 215 256 9915 10.22075/jlrs.2025.36913.2615 FA یحیی عطائی استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Journal Article 2025 02 16 This study examines the role of metaphorical extension in īhām-tanāsob (almost close to associative pun) as a dominant stylistic feature in Hāfiz’s poetry, adopting a cognitive approach to lexical semantics. Hāfiz employs this technique to use concrete words for abstract and multilayered concepts, thereby enabling multiple interpretations and semantic dynamism in his poetry. The research adopts a textual analysis approach, using Hāfiz’s Divān as the corpus of the study to investigate the process of semantic change in words. The theoretical framework is based on lexical semantics, drawing on cognitive linguistic concepts to analyze conceptual transfer and the formation of metaphorical meanings. The findings show that, by referencing the archaic semantic layers of words and their historical shifts, Hāfiz guides the reader toward metaphorical understanding and multilayered interpretation of concepts. These semantic layers, which align with Hāfiz’s rendi (libertinism), play a significant role in imagery, bridging the concrete and the abstract and fostering cultural continuity. In some cases, the boundary between metaphorical extension and grammaticalization can be observed. The results indicate that metaphorical extension in īhām-tanāsob enhance semantic depth, interpretive diversity, and a stronger connection between linguistic and conceptual layers in Hāfiz’s poetry. Thirty key words, which play a significant role in the construction of īhām-tanāsob and the creation of layered meanings, have been analyzed in this study, including sabab (cause), ʿaql (reason), wāqif (knower), mashrab (temperament), taʿallul (pretext), tajammul (elegance), sharḥ (explanation), and jabr (compulsion). Lack of awareness concerning the archaic meanings of these words often leads to incomplete or incorrect interpretations of the verses. Therefore, this study has revealed new semantic and rhetorical subtleties, offering a more precise understanding of Hāfiz’s poetry for readers and commentators. این پژوهش بسط استعاری در ایهام ‌تناسب را به‌عنوان سبک غالب حافظ با رویکرد شناختی در معنی‌شناسی واژگانی بررسی کرده است. حافظ با بهره‌گیری از این شیوه، واژه‌های عینی را در مفاهیم انتزاعی و چندلایه به کار گرفته و امکان خوانشی چندگانه را در شعر خود فراهم آورده است. این پژوهش با رویکرد تحلیل متن و بهره‌گیری از دیوان حافظ به‌عنوان پیکره مطالعاتی، فرایند دگرگونی معنایی واژگان را مورد بررسی قرار داده است. چارچوب نظری تحقیق بر پایة معنی‌شناسی واژگانی بوده و از مفاهیم زبان‌شناسی شناختی برای تحلیل انتقال مفهومی و شکل‌گیری معانی استعاری استفاده شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که حافظ با ارجاع به لایه‌های کهن معنایی واژگان و تغییرات تاریخی آن‌ها خواننده را به ادراک استعاری و دریافت چندلایه‌ای از مفاهیم هدایت می‌کند. این لایه‌های معنایی که هماهنگ با رندی حافظ است، نقش مهمی در تصویرسازی، پیوند عینیت و انتزاع و ایجاد پیوستگی فرهنگی دارند. همچنین در برخی موارد، مرز میان بسط استعاری و دستوری‌شدگی مشاهده شده است. نتایج نشان می‌دهد که بسط استعاری در ایهام ‌تناسب موجب عمق معنایی، تنوع تفسیری و پیوند قوی‌تر میان لایه‌های زبانی و مفهومی در شعر حافظ شده است. سی واژه در این پژوهش بررسی شده است؛ ازجمله می‌توان به واژه‌های «سبب، عقل، واقف، مشرب، تعلل، تجمل، شرح و جبر» اشاره کرد که در ساخت ایهام ‌تناسب و لایه‌های معنایی نقش برجسته‌ای دارند. ناآگاهی از معانی کهنِ واژگان سببِ برداشت‌های ناقص یا نادرست از ابیات می‌شود. ازاین‌رو این پژوهش ظرافت‌های معنایی و بلاغی تازه‌ای را آشکار کرده که درک دقیق‌تری از شعر حافظ را برای خوانندگان و شارحان فراهم می‌آورد.

https://rhetorical.semnan.ac.ir/article_9915_066b3d0bf32a89fbc4620297ab0c08da.pdf

دانشگاه سمنان مطالعات زبانی و بلاغی 2008-9570 16 41 2025 09 23 Investigating the Effect of Gender on the Use of Hedges in Persian Novels: A Sociolinguistic Account بررسی تأثیر جنسیت بر کاربرد تردیدنماها در رمان‌های فارسی: رویکرد زبان‌شناسی اجتماعی 257 286 9959 10.22075/jlrs.2024.34619.2495 FA آوا ایمانی استادیار زبان‌شناسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران (نویسندة مسئول) زهرا خالقی کارشناسی ارشد زبان‌شناسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران. Journal Article 2024 07 11 Hedges are considered one of the strategies for expressing the stance and attitude of authors and are also significant as a means of representing gender-based linguistic differences in the field of sociolinguistics. This research examines the influence of "gender" on the usage of "hedges" in 12 Persian novels, from a sociolinguistic perspective. A total of 12 Persian novels were chosen randomly (6 from the period before 1979 and 6 from after, with each time frame including works from three female and three male authors). The theoretical basis of the study is derived from the hedge classifications proposed by Hyland (1996) and Varttala (2001). This study is descriptive-analytical, utilizing both qualitative and quantitative methodologies. Initially, various hedges employed in character dialogues were identified and quantified. The hedges were then sorted into six main categories: judgmental verbs, evidential verbs, modal verbs, nouns, adjectives, and adverbs. The Chi-square test was applied to analyze the gender influence on hedge usage. The analysis and frequency comparisons revealed that more than half of the hedges were used by female authors, with adverbs being the most common type across both author groups. The Chi-square test also indicated a significant difference in the usage of judgmental verbs to express doubt, with male characters using them more frequently than female characters. The results of this research can be used to explain the relationship between language, genre, and the social categories concerning authors’ gender and identity. These results can also be instrumental in expanding studies on discourse analysis, genre analysis, and interdisciplinary studies of language and gender. تردیدنماها به‌عنوان یکی از انواع راهبردهای بیان موضع و نگرش نویسندگان و نیز یکی از امکانات بازنمایی تفاوت‌های جنسیتی زبانی در حوزه زبان‌شناسی اجتماعی مطرح و حائز اهمیت‌اند. هدف از پژوهش حاضر تحلیل و طبقه‌بندی «تردیدنماها» در دوازده رمان‌ فارسی تحت تأثیر عامل «جنسیت» از منظر زبان‌شناسی اجتماعی است. بدین منظور، 12 رمان فارسی مورد نظر (شش رمان متعلق به قبل از انقلاب و شش رمان متعلق به بعد از انقلاب و در هر دوره سه نویسنده زن و سه نویسنده مرد) به‌صورت تصادفی گزینش شد. چهارچوب نظری پژوهش مبتنی بر تلفیقی از آراء هایلند (1996) و وارتالا (2001) در خصوص دسته‌بندی تردیدنماهاست. روش پژوهش توصیفی - ‌تحلیلی است و همزمان از روش تحلیل کیفی و رویکرد کمّی بهره می‌گیرد؛ به این صورت که ابتدا انواع تردیدنماهای به‌کاررفته در گفتار شخصیت‌های موجود در رمان‌ها، بررسی و فراوانی آنها محاسبه شد. سپس، تردیدنماهای مستخرج ذیل شش دستة اصلی شامل: «افعال قضاوتی»، «افعال گواه‌نما»، «افعال وجهی»، «اسم‌ها»، «قیدها» و «صفات» طبقه‌بندی شدند و در ادامه، با بهره‌گیری از آزمون آماری کای‌دو، به تحلیل تردیدنماها و بررسی تأثیر عامل جنسیت بر به‌کارگیری این مقولة زبانی پرداخته شد. یافته‌های حاصل از تحلیل داده‌ها و مقایسه فراوانی تردیدنماها نشان داد که بیش از نیمی از کل تردیدنماهای استفاده‌شده در آثار بررسی‌شده نویسندگان زن و مابقی در آثار همتایان مرد آن‌ها به‌کارگرفته شده است؛ از این میان، اکثر تردیدنماهای استفاده‌شده در آثار نویسندگان مرد و زن از نوع افعال وجهی بودند. به‌علاوه، نتایج آزمون کای‌دو در بررسی تأثیر جنسیت بر کاربرد انواع تردیدنمای شخصیت‌ها نشان داد که مردان به‌طور معناداری بیشتر از زنان از افعال قضاوتی برای بیان تردید استفاده کرده‌اند. نتایج این پژوهش در تبیین ارتباط میان زبان، ژانر و مقوله‌های اجتماعی «جنسیت» و «هویت» نویسندگان به‌ کار گرفته می‌شود و در گسترش مطالعات تحلیل گفتمان، تحلیل ژانر و مطالعات بینارشته‌ای زبان و جنسیت می‌تواند راهگشا باشد.

https://rhetorical.semnan.ac.ir/article_9959_87bc0494e6d106473ec6523b3cf7e247.pdf

دانشگاه سمنان مطالعات زبانی و بلاغی 2008-9570 16 41 2025 09 23 A Structural Analysis of Types of Comparative Simile in Sa’dī's Ghazals تحلیل ساختاری انواع تشبیه تفضیل در غزلیات سعدی 287 332 9965 10.22075/jlrs.2024.35146.2515 FA نفیسه ایرانی استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، ایران، تهران. شهریار شادی گو استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، ایران، تهران (نویسنده مسئول) خدیجه محمدی دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. Journal Article 2024 08 26 Comparative simile is one of the most important and hyperbolic types of simile, which not only revitalizes the simile but also adds many aesthetic dimensions to the expression. Despite its structural diversity, this type of simile has been narrowly defined in sources concerning rhetoric and the art of eloquence, limiting its structural range to a form where the tenor is first likened to the vehicle and then preferred over it. This oversight has occurred because rhetoricians have not paid attention to the diverse structures of this type of simile in their works. However, the structural range of comparative simile is unlimited and includes multiple and extensive forms. This study employs a library-based method to examine a selection of 254 Sa’dī's ghazals using the "Cochran" formula and a systematic random sampling method. Accordingly, in addition to redefining the comparative simile, various structural forms of comparative simile are extracted and introduced. In these 254 ghazals of Sa’dī, comparative simile appears in 315 verses out of a total of 2536 verses, in which 37 completely diverse and different structural patterns can be discerned. The high frequency and structural diversity of this simile indicate that comparative simile is one of the main pillars of Sa’dī's ghazals and one of the stylistic features of his poetry, encompassing approximately 12% of his verses. The variety and frequency of this type of simile in Sa’dī's ghazals indicates the pivotal role of comparative simile and its contribution in the portrayal of a unique unattainable and beloved in Saʿdī’s ghazals. تشبیه تفضیل یکی از انواع مهم و اغراقآمیز تشبیه است که علاوه بر اینکه موجب نوسازی تشبیه می‌شود، جنبههای زیباییشناسی بسیاری را نیز به سخن میافزاید. با وجود گستردگیِ ساختاری این نوع تشبیه، کتب بلاغی آن را به شکلی محدود تعریف کرده‌اند؛ به این معنا که تنها نوعی از تشبیه را شامل می‌دانند که در آن ابتدا مشبه، به مشبهبهی تشبیه میشود و سپس بر آن ترجیح داده میشود. این رویکرد، ناشی از بی‌توجهی به تنوع ساختاری تشبیه تفضیل است؛ درحالی‌که این نوع تشبیه الگوهای متنوع و گسترده‌ای دارد. درحالی‌که نه‌تنها دامنة ساختاری تشبیه تفضیل محدود نیست، بلکه اَشکال و ساختهای متعدد و گستردهای را شامل می‌شود. در این مقاله، از روش مطالعة کتابخانه‌ای و بررسی اسنادی برای گردآوری مفاهیم نظری، و از تحلیل محتوای کیفی برای بررسی ۲۵۴ غزل از غزلیات سعدی (که با استفاده از فرمول «کُوکِران» و روش تصادفی نظام‌مند انتخاب شدند) استفاده شده و علاوه بر بازتعریف تشبیه تفضیل، اَشکال مختلف ساختاری آن با توجه به این غزلها استخراج و معرفی شده است. در این تعداد از غزلیات سعدی، تشبیه تفضیل از بین 2536 بیت، 315 بیت را به خود اختصاص داده که سعدی برای ساخت آن از ۳۷ الگوی ساختاری کاملاً متنوع و متفاوت استفاده کرده است. وجود این تشبیه با چنین بسامد بالا و چنین تنوعِ ساختاری، دلالت بر این امر دارد که تشبیه تفضیل یکی از ارکان اصلی غزلیات سعدی و یکی از ویژگی‌های سبکیِ غزلیات او است که حدود 12 درصد از ابیات او را در بر میگیرد. این تنوع و بسامد نشان‌دهنده نقش محوری تشبیه تفضیل در غزلیات سعدی و تأثیر آن در خلق معشوقی دست‌نیافتنی و بی‌همتا است.

https://rhetorical.semnan.ac.ir/article_9965_a15201528e00db3fb2d04bb6503f9eb5.pdf

دانشگاه سمنان مطالعات زبانی و بلاغی 2008-9570 16 41 2025 09 23 Compound Political-Lyrical Images in Mirzā Ghahramān Malāyeri's Sonnets تصاویر مرکب سیاسی‌ـ‌غنایی در غزلیات میرزا قهرمان ‎ملایری 333 362 9966 10.22075/jlrs.2025.36830.2607 FA سیدمحمد آرتا استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. Journal Article 2025 01 07 Persian poets have always used various literary tools and techniques as the subject of their artistic practices. One of these literary elements is imagery, which has many aesthetic values. Mirzā Ghahramān Pākbin Malāyeri, knowing the importance of poetic images in enriching the literary essence of poetry, has also used this artistic element. This research aims to study poetic images in Mirzā Ghahramān Malāyeri's sonnet using a descriptive-analytical method to introduce the audience to a new and unknown type of poetic imagery that has been neglected so far. The result of the research indicates that one of Malāyeri's techniques is the combination of lyrical and political images to create of a new type of image, which we have named "compound image" in the present study. In a single verse, the poet presents political themes and events of his era in the form of literary images and artistically and synthetically blends these political images with lyrical images, creating a composite image with high frequency, which can be said to be unprecedented in Persian literature. These two images have the same value in terms of aesthetics and meaning and are equal in terms of scope. And, these images are so intertwined that the reader cannot easily prefer one over the other. The innovative combination of these two types of images reinforces ambiguity in the image and challenges the mind with inherently high artistic value. شاعران زبان فارسی همواره ابزارها و فنون مختلف ادبی را دست‌مایۀ هنرورزی‌های خود قرار داده‌اند. یکی از این عناصر ادبی، تصویرپردازی است که ارزش‌های زیبایی‌شناختی فراوانی دارد. میرزا قهرمان پاک‌بین ملایری نیز با علم به اهمیت تصاویر شعری در غنای جوهر ادبی کلام، از این عنصر هنری بهره برده است. این پژوهش بر آن است تا با شیوۀ توصیفی‌ - تحلیلی، به مطالعۀ تصاویر شعری در غزل‌های میرزا قهرمان ملایری بپردازد تا از این طریق، مخاطبان را با نوع جدید و کمترشناخته‎شده‏ای از تصاویر شعری که تا کنون مغفول مانده است، آشنا کند. برایند پژوهش بیانگر آن است که یکی از شگردهای سخنورِ ملایر، تلفیق تصاویر غنایی با تصاویر سیاسی و آفرینش نوعی تصویر جدید است که ما در پژوهش حاضر، آن را «تصویر مرکب» نام نهاده‎ایم. شاعر، نه در محور عمودی غزل، بلکه در یک بیت، مضامین و وقایع سیاسی عصر خویش را در قالب تصاویر ادبی عرضه کرده و این تصاویر سیاسی را به‌شکلی هنرمندانه و ترکیبی، با تصاویر غنایی در هم آمیخته‌ و تصویر مرکبی خلق کرده که با توجه به بسامد بالای آن، می‌توان گفت در ادب فارسی بی‌سابقه است. این دو تصویر از نظر زیبایی‌شناسی و معنایی، ارزش یکسانی دارند و از لحاظ گستردگی با یکدیگر برابرند و آنچنان با هم ممزوج شده‌اند که خواننده نمی‌تواند به‌راحتی یکی را بر دیگری ترجیح دهد. تلفیق خلاقانۀ این دو نوع تصویر، موجب شکل‌گیری ایهام در تصویر و به چالش کشیدن ذهن مخاطب و ابهام ادبی می‌شود که ذاتاً ارزش هنری والایی دارد.

https://rhetorical.semnan.ac.ir/article_9966_b88f4986af77f4a187f8c04cc7aef5fc.pdf

دانشگاه سمنان مطالعات زبانی و بلاغی 2008-9570 16 41 2025 09 23 Rhetorical Analysis of Nāz and Niyāz in Jāmī’s Ghazals تحلیل بلاغی ناز و نیاز در غزلیات جامی 363 394 10053 10.22075/jlrs.2025.38831.2742 FA علی‌محمد مؤذنی استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، ایران، تهران (نویسندة مسئول) لیلا کرمی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، ایران، تهران. Journal Article 2025 03 25 The Persian ghazal has long served as a prominent poetic form for articulating emotional subtleties and profound human experiences, manifested through rhetorical devices such as simile, metaphor, and irony. Among the major figures of this tradition, Jami, a 15th-century poet, deeply engages with both the earthly and divine aspects of love. This study investigates the interconnected roles of nāz (coquetry) and niyāz (supplication) in Jami’s ghazals to enhance the understanding of his esthetic and philosophical vision. Despite Jami’s literary significance, the thematic and structural functions of nāz and niyāz in his poetry remain underexplored. Employing a descriptive-analytical approach, this research undertakes a close textual reading of Jami’s ghazals, identifying instances of nāz and niyāz through library-based data collection and interpreting them within rhetorical frame of Persian poetics. The findings suggest that nāz and niyāz are not merely recurring motifs but serve as core emotional states in the lover–beloved relationship. The divine beloved demonstrates absolute nāz, while the earthly beloved’s nāz is contingent upon their own niyāz. Additionally, niyāz is portrayed as a shared attribute between lover and beloved in human love. These results highlight the layered emotional dynamics in Jami’s work and point to possibilities for comparative studies, both concerning literary figures and historical contexts, to deepen literary-theoretical insights into Persian love poetry. غزل در شعر فارسی قالبی برجسته برای بازنمایی ظرافت‌های عاطفی و تجربه‌های ژرف انسانی از رهگذر صنایع بلاغی چون تشبیه، استعاره، تضاد و کنایه است. جامی، سخن‌پرداز برجستۀ سدۀ نهم با بهره‌گیری از این فنون وجوه متنوع عشق در ساحت‌های آسمانی و زمینی را تبیین کرده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی دو مؤلفۀ محوری «ناز» و «نیاز» در غزلیات جامی انجام شده است تا نقش آن‌ها در نظام معنایی و زیبایی‌شناختی شعر او آشکار گردد. با وجود جایگاه برجستۀ جامی در ادبیات فارسی تاکنون مطالعۀ مستقلی درزمینۀ تحلیل بلاغی دو عنصر ناز و نیاز و تأثیرشان بر ساختار زبانی و مفهومی غزلیات وی صورت نگرفته است؛ امری که ضرورت انجام تحقیق حاضر را توجیه می‌کند. این پژوهش ماهیتی توصیفی‌- تحلیلی دارد و بر مبنای گردآوری داده‌ها ازطریق مطالعۀ کتابخانه‌ای، فیش‌برداری از نمونه‌های مرتبط با جلوه‌های ناز و نیاز و تحلیل آن‌ها براساس مبانی بلاغت فارسی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد ناز و نیاز از عناصر پایدار در روابط عاشق و معشوق به‌ شمار می‌آیند. ناز معشوق آسمانی، ماهیتی مطلق دارد؛ درحالی‌که ناز معشوق زمینی برخاسته از نیاز است و با تضادهای عاطفی، نظیر مهر و جفا، بازتاب می‌یابد. نیاز نیز ویژگی مشترک عاشق و معشوق زمینی است که در پرتو ظرافت‌های بلاغی جامی، جلوه‌ای هنرمندانه پیدا می‌کند. نتایج همچنین بر ضرورت تحلیل تطبیقی این مفاهیم در بسترهای تاریخی و سبکی دیگر تأکید می‌کند تا چشم‌اندازهای تازه‌ای در مطالعات ادبی گشوده شود.

https://rhetorical.semnan.ac.ir/article_10053_7cf7ebeb773ad51a809ba1b80ab7f42a.pdf