دانشگاه سمنان مطالعات زبانی و بلاغی 2008-9570 17 43 2026 03 21 The Image of A̅z in Persian Manichean Literature and Milton's Paradise Lost تصویر آز در ادبیات مانوی فارسی و بهشت گمشدۀ جان میلتون 135 152 10758 10.22075/jlrs.2025.37686.2655 FA سید مهدی موسوی استادیار گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران (نویسنده مسئول) 0000-0002-0734-4581 امیر حسن‌زاده دانشجوی کارشناسی ارشد، زبان و ادبیات انگلیسی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. Journal Article 2025 05 08 One branch of comparative literature is to study similar themes and images across world literature. While previous studies have mentioned the influence of Persian Manichean literature on John Milton's <em>Paradise Lost</em> (1667), little has been done on the image of Manichean demon <em>A̅z</em> in comparison to Milton's representation of Satan. This is especially significant because Manichean dualism undermines the assumed monism of Milton's epic. Accordingly, this essay shows traces of Manichean dualism in the epic by discussing Satan's language and fractured passions. In the second part of the essay, we focus on the sympathetic representation of Satan as to bring to the fore the emotional readerly engagement of the book. The affective narrative moves of Milton seem to contradict the more explicit theological authorial intentions, i.e. the just logic of the world. Thus, the dualistic passions of a Manichean demon, while meant to alienate us from the text, seem to merge with an affective intensity in the depiction of Satan's character, so much so that he becomes less a demon than a human, and gains a contradictory and hybrid nature. Ultimately, the objective of this comparative reading of <em>Paradise Lost</em> is to explain the incongruity between the author's (Milton) intentions and the narrative effects. یکی از شاخه‌های ادبیات تطبیقی بررسی تصویرها و درون‌مایه‌های مشابه در ادبیات جهان است. اگرچه پژوهش‌های پیشین به تأثیر ادبیات مانَوی فارسی در بهشت گمشده (1667) نوشتۀ جان میلتون اشاره کرده‌اند، با این‌حال به تصویر دیو مانوی آز در مقایسه با بازنمایی شیطان در حماسۀ میلتون کمتر پرداخته شده‌است. این موضوع به‌ویژه از آن جهت حائز اهمیت است که ثنویت مانوی برداشت‌های یگانه‌انگارانه (مونیسم) از بهشت گمشده را به پرسش می‌کشد. براین‌اساس، این جستار با بررسی زبان و عواطف از هم‌گسستۀ شیطان نشان می‌دهد که رگه‌هایی از ثنویت مانَوی در این حماسه وجود دارد. در بخش دوم جستار، بر بازنمایی همدلانۀ شیطان تمرکز می‌کنیم تا درگیری عاطفی خواننده با اثر را برجسته سازیم. ساز و کارهای عاطفی روایت در بهشت گمشده با هدف روشن الاهیاتی نویسنده، یعنی توضیح منطق دادورزانۀ هستی، در تضاد است. بدین‌سان، چنین می‌نماید که احساسات دوگانۀ دیو مانوی، که بنا بود ما را از متن دور کند، با شور عاطفی در تصویرسازی شخصیت شیطان درهم می‌آمیزد، تا آن‌جا که شیطان نه یک دیو بلکه به انسان می‌ماند، و سرشتی دورگه و متناقض دارد. هدف فرجامین این خوانش تطبیقی از بهشت گمشده توضیح ناسازگاری قصد مؤلف (میلتون) با تأثیر روایت است. https://rhetorical.semnan.ac.ir/article_10758_64bc1668e71ffbd65b54d3b9ab4c693a.pdf